UO'T: 636:
ERKAK ASAL ARI NASLI HOMOGENATI - XUSUSIYATLARI, SAQLASH VA FOYDALANISH USULLARI
Akmalxonov Talat Shavkatovich
Toshkent davlat agrar universiteti, qishloq xo'jaligi fanlari nomzodi, dotsent https://doi.org/10.5281/zenodo.11428435
Аннотация. Erkak ari gomogenatining — bu to'yimli suyuqlik bo'lib, birinchi kunlarda erkak lichinkalaridan olinadi, Tashqi tomondan, bu oq-sariq modda, deyarli hidsiz, ammo yoqimli shirin ta'mga ega. (ENG) ning kimyoviy tarkibi va biologikfaolligini ta'minlaydigan mavjud ilmiy ishlar uning boy manba ekanligini ko'rsatadi: Oqsillar, aminokislotalar, uglevodlar, vitaminlar, minerallar, gormonlar: testosteron, progesteron, estradiol va prolaktin.
Kalit so'zlari: erkak ari gomogenate, gomogenatning fizik xossalari, lichinkalar, mnservant.
Аннотация. Трутневое молочко (гомогенат) — это питательная жидкость, в которой находятся личинки трутней в первые дни после появления на свет. Внешне это беловато-желтая субстанция почти без запаха, но с приятным сладковатым привкусом. химический состав и биологическая активность ГТР, показывают, что он является богатым источником:белка,аминокислот,углеводов,витаминов, минералов, гормонов: тестостерона, прогестерона, эстрадиола и пролактина.
Ключевые слова: трутневый гомогенат, физические свойства гомогената, личинки, консервативны.
Annotation. Drone jelly (gomogenate) is a nutritious liquid in which drone larvae are found in the first days after birth. Externally, it is a whitish-yellow substance, almost odorless, but with a pleasant sweetish taste. The chemical composition and biological activity of GTR show that it is a rich source of: protein, amino acids, carbohydrates, vitamins, minerals, hormones: testosterone, progesterone, estradiol and prolactin.
Key words: drone homogenate, physical properties of the homogenate, larvae, conservative.
KIRISH. O'zbekistonda asalarichilik mahsulotlari (asal, mum, gul changi, propolis, asalari suti, asalari zahari) kabi asalarichilik mahsulotlarini tovar xususiyatlarini, ularning klassifikatsiyasi, kimyoviy va fizikaviy tarkibi, asalarichilik mahsulotlariga qo'yiladigan standart talablar, asalarichilik mahsulotlarini saqlash va sifatini aniqlash kabi jarayonlar xaqida tassavurga ega bo'lish , shuning asosida yuqori sifatli asalarichilik mahsulotlarini yetishtirish dolzarb hisoblanadi. Shu jumladan dunyoda keng targ'ib qilanayotgan asalari nomogenatini respublikaning keskin o'zgaruvchan iqlim sharoitida o'rganish va uni toavr xususiyatlarini o'rganish muhim hisoblanadi.
Gomogenat (yunoncha homogenes - bir hil) - maydalangan o'simlik yoki hayvon to'qimalarining bir hil massasi hisoblanadi. Asalarichilikda gomogenat - erkak arilar naslidan olinadi.
Bu max,sulot istiqbolli oziq-ovqat manbai bo'lib, ba'zi mamlakatlarda insonlar asalari boqadilar va ko'plab madaniyatlarda ular nozik taom sifatida iste'mol qilinadi. Asal asalari nasllarini iste'mol qilish Meksika, Ekvador, Tailand, Senegal, Zambiya va Avstraliyada keng tarqalgan.
Asalari nasli oqsillar, yog 'kislotalari, vitaminlar va minerallarga boy ozuqaviy tarkibga ega, shuningdek u yoqimli ta'mi uchun pazandalikda ko'p qirraliligi uchun qadrlanadi. Gomogenat (yunoncha homogenes - bir hil) - maydalangan o'simlik yoki hayvon to'qimalarining bir hil massasi x,isoblanadi.
1-pacM. Erkak ari gomogenati lichinkalari
Erkak ari gomogenatining (ENG) kimyoviy tarkibi va biologik faolligi.(ENG) ning kimyoviy tarkibi va biologik faolligini ta'minlaydigan mavjud ilmiy ishlar uning boy manba ekanligini ko'rsatadi:Oqsillar,aminokislotalar,
uglevodlar,vitaminlar, minerallar,gormonlar: testosteron, progesteron, estradiol va prolaktin.
Erkak ari gomogenati quyidagi xususiyatlarga ega:immunitet tizimini rag'batlantiradi (taloq va T-limfotsitlar tomonidan antikorlar ishlab chiqarishni rag'batlantirish orqali);oksidlovchi stress parametrlarini va yurak-qon tomir kasalliklaridan o'lim xavfini kamaytiradi;gomogenatda jinsiy gormonlar mavjudligi uni har ikki jinsdagi shaxslarda potentsialni oshirish va gormonal tizimni muvozanatlash vositasi sifatida foydalanishga imkon beradi.
Gomogenatdagi antioksidantlar darajasiga nima ta'sir qiladi:ENG dagi antioksidantlar darajasiga quyidagi omillar ta'sir qiladi:
nasl yig'ish mavsumi,aholi zich joylashgan markazlardan masofa yoki atrof-muhitning ifloslanish darajasi, lichinkalarning rivojlanish bosqichi, asalari zoti, asalarilar oilasining salomatlik holati.
Erkak arilarni naslini yig'ish uchun eng qulay vaqt asalarichilik mavsumining keyingi davrlariga to'g'ri keladi (yoz va kuz). Erkak arilarni nasli gomogenati quyidagilarni o'z ichiga oladi:oqsillar (57,7 g/100 g),uglevodlar (17,8 g/100 g)lipidlar (21,9 g/100 g). Erkak arilar gomogenat tarkibiga quyidagilar kiradi:B vitaminlari (B2, B3, B5, B6, B12),foliy kislotasi,biotin, xolin, inositol,makroelementlar (kaliy, magniy, natriy, fosfor),iz elementlari (marganets, mis, temir, selen),steroid gormonlar: testosteron, progesteron, estradiol va prolactin. Gomogenatning fizik xossalari:Yangi holatda, erkak lichinkalarining gomogenatining tarkibi :kremsimon, ozgina yopishqoq modda;
ochiq sariq rang;pishirilgan nonning yoqimli hidi bilan;o'ziga xos shirin ta'mi;
suvda yaxshi eriydi, suvli suspenziya hosil qiladi;zichligi 1,0 va neytral kislotalikka yaqin (pH ~
7,0).Energiya qiymati 100 mg uchun 240 - 280 kkal.
ENGning ozuqaviy qiymati:Mahsulotning ozuqaviy qiymati undagi aminokislotalar soniga qarab belgilanadi. Gomogenatda 16 ta jami va 21 ta erkin aminokislotalar topilgan, shu jumladan. 9 almashtirib bo'lmaydigan:fenilalanin - 48 (100 g uchun mkg),metionin - 16,lizin - 189,valin -59,treonin -44,izolosin - 57,leysin - 88,histidin -79,arginin - 75,28 ta yuqori yog'li kislotalar, suvda va yog'da eriydigan vitaminlar:P -karotin - 131 mkg (100 g uchun),a -tokoferol - 928,B1 - 580,B2 - 1028,B3 - 64,B5 - 3349,B6 - 55.
Aniqlangan moddalarning aksariyati 7 kunlik lichinkalarning gomogenatida mavjud. Ular eng yuqori sifatli mahsulotni olish uchun gomogenlash uchun eng mos keladi.
Gomegenatning juda ko'p ta'mga ega bo'lib , ular tayyorlash texnikasiga qarab farq qilishi mumkin. Erkak asalari lichinkalarining hissiy tahlili quyidagi ta'mlarni aniqladi: "xom yong'oq", "findik", "Brazil yong'og'i", "avokado", "yong'oqli", "o'simlik", "sabzavot", "jigar" (xom va bug'langan uchun);va "go'sht", "tovuq", "bekon", "qo'ziqorin", "jigar" (qovurilgan uchun).
Turli mamlakatlarda gomogenatdan foydalanish:Xitoy, Yaponiya va Keniyada lichinkalar gomogenati asosida dori-darmonlar, parhez qo'shimchalari va yallig'lanishga qarshi kremlar ishlab chiqariladi va u erda juda mashhur x,isoblanadi.Germaniyada esa bu mahsulot apiterapiyaning bir qismidir.Yaponiyada erkak lichinkalari maxsus oziq-ovqat sifatida ishlatiladi.
Erkak asalari lichinkalari soya sousida saqlanadi va keyin ziravor sifatida ishlatiladi yoki qovuriladi. Bu taomni Evropada mashhurroq "baliq yog'i" bilan solishtirish mumkin. Biroq, baliq yog'i har bir iste'molchi uchun oshpazlik lazzati bo'lishi shart emasligi sababli, erkak homogenati yanada mazali alternative mahsulot hisoblanadi.
ENG Ruminiya va ba'zi Sharqiy Evropa mamlakatlarida Apilarnil tijorat nomi ostida mavjud. Ushbu asalarichilik mahsuloti 1980-yillarning boshlarida Ruminiyada Nikolae Iliesiu tomonidan ixtiro qilingan. U 7 kunlik erkak lichinkalarini o'z ichiga olgan butun yacheykalarni gomogenlash va liyofilizatsiya qilish orqali tayyorlanadi. "Apilarnil" Ruminiyada o'zining ozuqaviy xususiyatlari uchun juda qadrlanadi va kasallik tufayli to'yib ovqatlanmaslik holatlarida, anoreksiya va hatto depressiyani davolashda qo'llaniladi. "Apilarnil" sportchilar uchun energiya oziq-ovqat sifatida va potentsialni oshirish vositasi sifatida ishlatiladi.
ENG ni olish usullari.Erkak asalari gomogenati dastlabki bosqichlarida erkak lichinkasini so'rish yoki siqib chiqarish orqali olinadi. Bu shafqatsiz bo'lib tuyulishi mumkin, ammo zamonaviy asalarichilik amaliyotida erkak yacheykalari va ularning tarkibi kesilib, chiqindi sifatida yo'q qilinadi.
Qisqa vaqt ichida maksimal ENG miqdorini olish uchun erkak yacheykalari lichinkalarini bilan presslashdan foydalanish samaralidir. Bu usul oddiy va eng samarali hisoblanadi.
Erkak asalari lichinkalarining gomogenati, hayvonlardan olingan har qanday protein mahsuloti kabi, tezda sifati yomonlashadi . Shuning uchun uni 0° C dan yuqori haroratda saqlash mumkin emas. Oksidlanish natijasida uning rangi o'zgaradi: avval kulrang, keyin qora rangga aylanadi. Keyin nordon hid va achchiq ta'm paydo bo'ladi. Erkak asalari lichinkalarini olish yoki homogenatni tayyorlash imkon qadar tezroq amalga oshiriladi.
ENG ni olish jarayonida lichinkalarning gomogenlashtirilgan massasini birlamchi qayta ishlash talab etiladi, shu jumladan: maydalash ,filtrlash,sovutish,usulidan foydalaniladi.
Gomogenatni muzlatish va saqlash. Konservantlar bilan ishlov berilmagan birlamchi mahsulot gomogenat asta-sekin (0 ° C dan minus 6 ° C gacha) yoki chuqur muzlatilgandan so'ng, muzlatgichda yoki Dewar kolbasida barqaror past haroratlarda saqlanishi kerak. Yangi siqilgan gomogenat, chuqurchalardagi lichinkalar yoki chuqurchalardan ekstraksiya qilingan minus 20 ° C gacha tez muzlatishdan foydalaniladi. Shuningdek vakuum yopishtiruvchi vositadan foydalanish mumkin;
Mumdan ajratilgan naslni vakuumga yoki muhrlangan qoplarga/idishlarga joylashtiriladi.Ular juda to'la bo'lmasligi kerak, harakatlanish uchun joy mavjud mavjud bo'lishi lozim. Vakuumli qadoqlashdan foydalanish biologik faol birikmalarni saqlab qolish imkonini beradi.
Muzlatilgan qoliplar/konteynerlarni ishlatish uchun kerak bo'lgunga qadar -20°C da muzlatilgan holda saqlash lozim.Muzlatgichdan olib tashlangandan so'ng, ularni darhol ishlatish tavsiya etiladi. Agar gomogenatni faqat bir qismi ishlatilsa, qolgan qismini muzdan tushirishga yo'l qo'ymaslik uchun qayta yopish va muzlatgichga qo'yish kerak.
Erkak gomogenati va asal qoliplaridagi nasl -20 °C haroratda jiddiy yo'qotishlarsiz yoki ta'mi o'zgarmasdan 6 oygacha saqlanadi.Tozalangan, buzilmagan erkak gomogenati -20°C da 10 oygacha saqlanishi mumkin. ENG ni saqlashning boshqa usullari
Gomogenat bilan aralashmalar tayyorlash uchun turli retseptlar mavjud. Lichinka ekstraktiga asal, gulchang yoki asalarichilik pergalari va yangi maydalangan yong'oqlar qo'shiladi. Erkak asalari gomogenati va asalari ona sutini asosiy komponentlarini taqqoslash jadvali
Jadvali-1
Tarkibi Erkak asalari gomogenati Asalari
ona suti
Suv% 70,30-72,30 61,00-65.20
Oqsil % 8,12-10.00 14.85-18,33
Fruktoza% 0,00-0.34 4,24-5,35
Glyukoza% 5,92-7,88 2,70-4,15
Saxaroza% 0.00-0,18 0,59-2,05
Jami uglevodlar 6,22-8,22 8,47-10,80
rN 6,23-6,63 3,80-4,02
Umumiy kisolatlik,ml 0,74-1,10 3,68-4,42
0,1M NAOH/g
Erkak asalari gomogenatining kimyoviy tarkibi asalari ona sutiga o'xshaydi. Gomogenat quyidagilar bilan tavsiflanadi:suv miqdori asalari ona sutiga qaraganda yuqori; umumiy uglevodlar va oqsil miqdori asalari ona sutiga qaraganda kamroq.
Erkak gomogenate ko'pincha 7-1 1 kun davomida faqat muhrlangan yoki hali ochiq, uchuvchisiz lichinkalari bilan asal chuqurchalari bo'laklarini bosish (siqish) orqali olinadi. Bosgandan so'ng, o'ziga xos ta'mga ega qalin suyuqlik olinadi - lichinka jeli. Maxsus erkak taroqlari yordamida dron lichinkalarini olish yaxshiroqdir. Bu samarasiz mehnat xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi, lichinkalarni tanlashni mexanizatsiyalashni soddalashtiradi va chuqurchalar lichinkalarini qayta ishlatishga imkon beradi. Mum qopqoqlari bilan muhrlangan uchuvchisiz lichinkalari bo'lgan chuqurchalar uyalardan olib tashlanadi va maxsus xonaga o'tkaziladi.Erkak gomogenate ko'pincha 7-1 1 kun davomida faqat muhrlangan yoki hali ochiq, uchuvchisiz lichinkalari bilan asal chuqurchalari bo'laklarini bosish (siqish) orqali olinadi. Bosgandan so'ng, o'ziga xos ta'mga ega qalin suyuqlik olinadi - lichinka jeli. Maxsus erkak taroqlari yordamida dron lichinkalarini olish yaxshiroqdir. Bu samarasiz mehnat xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi, lichinkalarni tanlashni mexanizatsiyalashni soddalashtiradi va chuqurchalar lichinkalarini qayta ishlatishga imkon beradi. Mum qopqoqlari bilan muhrlangan uchuvchisiz lichinkalari bo'lgan chuqurchalar uyalardan olib tashlanadi va maxsus xonaga o'tkaziladi.
Erkak lichinkalari rivojlanadigan chuqurchalar lichinkalarni muhrlashdan bir kun oldin ular olib tashlanadi va bir hil holga keltiriladi. Natijada yoqimli o'ziga xos hid va nordon ta'mga ega sarg'ish massa hosil bo'ladi. Muhrlangan erkak nasli mumi qopqoqlari qaynoq suvda isitiladigan elektr, bug 'yoki asalarichilik pichog'i bilan ehtiyotkorlik bilan kesiladi. Keyin chuqurchalar asal ekstraktoriga o'rnatiladi. 10-12 daqiqa ichida lichinkalarning 95% gacha olib
tashlanadi. Qurilish ramkalaridan foydalanganda, bir vaqtning o'zida lichinkalarni bosish va gomogenat tayyorlash orqali olish mumkin. Olingan gomogenat darhol adsorbsiyalanadi. Adsorbsiya jarayoni quyidagicha:
Erkak naslining adsorbsiyasi yangi tayyorlangan gomogenatning bir qismini metall bo'lmagan (chinni) idishda 3-10 qism adsorbent (og'irlik bo'yicha) bilan qo'lda yoki mexanik usulda yaxshilab maydalash orqali amalga oshiriladi.
Erkak naslining yorug'lik nurlari, havo kislorodi va atrof-muhit haroratining haddan tashqari ta'siridan himoya qilish uchun ishqalanish qisqa vaqt ichida (taxminan 5-45 minut) amalga oshirilishi kerak. Olingan oraliq mahsulot eziladi. Shundan so'ng ular quritish uchun vakuumli shkafga joylashtiriladi.
Quritish vakuum ostida haroratni ishlatmasdan (isitishsiz) amalga oshiriladi. Quritish vaqti yuklangan massaga bog'liq bo'lib, massa qanchalik katta bo'lsa, quritish shunchalik uzoq bo'ladi. Quritish davrida vakuum o'lchagich ko'rsatkichlarini doimiy ravishda tekshirish kerak, bu 1 mmHg dan past bo'lmasligi kerak.
Olingan mahsulot namligi 1,5% gacha bo'lgan vakuumli shkafdan chiqariladi, yorug'lik o'tishiga yo'l qo'ymaydigan mahkam yopiq idishlarga joylashtiriladi (Masalan: amaldagi me'yoriy va standartlarga muvofiq to'q sariq rangli shisha idishlar yoki boshqa turdagi idishlar).
Olingan mahsulot taxminan uch yil saqlanadi. Farmatsevtika sanoati uchun laktoza adsorbent vazifasini bajaradi, chunki u planshetlash paytida parchalanmaydi. Oziq-ovqat sanoati uchun, xususan ichimliklar tayyorlash uchun glyukoza yoki fruktoza adsorbent vazifasini bajarishi mumkin, chunki laktoza suvda erimaydi.
Ushbu mahsulotlarning boshqa tarmoqlar uchun har qanday aralashmasiga ham ruxsat beriladi.
Shunday qilib, olingan natijalar ko'rsatishicha erkak asalari gomogenatini amaldagi me'yoriy va standartlarga muvofiq xo'jalik sharoitida yetishtirish dolzarb hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. A.I.Isamuhammedov., H.K.Nikadambaev. «Asalarichilikni rivojlantirish asoslari» Toshkent. SHarq nashriyoti, 2013 yil.
2. А.Е. Хомутов, Р.В. Гиноян, О.В. Лушникова, К.А. Пурсанов АПИТЕРАПИЯ. Нижний Новгород 2014.
3. В.Е.Малыхин. книга "Маточное молочко. гомогенат. вывод маток". 2013.114 С.