g
MATEMATIK TIZIMIDAN FOYDALANISHNI SAMARALI RIVOJLANAYOTGAN YO'NALISHLAR
B. Sh. Radjabov
Chirchiq davlat pedagogika universiteti t.f.d. professor, baxtiyorradiabov@gmail.com
N. B. Murodullayeva
Chirchiq davlat pedagogika universiteti Aniq va tabiiy fanlarni o'qitish metodikasi(matematika) mutaxassisligi 2-kurs magistri, murodullayevanilufar98@gmail .com.
Ushbu maqolada Oliy ta'limda matematik fanlarni o'qitishning integratsion modellarini loyihalash metodikasi, bugungi kunda ta'lim dasturiy mahsulotlaridan foydalanishga mo'ljallangan "Mathematika" matematik tizimidan foydalanishni samarali rivojlanayotgan yo'nalishi haqida ma'lumotlar berilgan.
Kalit so'zlar: Oliy ta'lim, matematika, o'qitish metodikasi, matematik tizim, integratsiya, modellashtirish.
Bugungi kunda Oliy matematika o'quv fani sifatida texnik, iqtisodiy, gumanitar mutaxassisliklar o'quv rejalarida muhim o'rin egallagan. Ammo, matematika qonunlari va postulatlari ko'plab yillar davomida o'zgarmay kelsada, afsuski uni o'qitishdagi muammolar yo'qolmaydi. Oliy maktab pedagoglariga, matematika o'qitish metodikasi va ta'lim jarayonibarcha ishtirokchilari uchun, matematik bilim va holatining zamonaviy bosqichi xususiyatlari yaxshi ma'lum: -matematika uchun ajratilgan soatlar hajmining kamligi; -maktab bitiruvchilarining matematik bilim darajasi bilan oliy ta'lim talablari yuqori darajada farqlanishi;
-OTM bitiruvchilari matematik bilimi va zamonaviy ilm va texnologiyalarning obyektiv talablari orasidagi uzuilishning chuqurlashishi. Davlat ta'lim standartlarida ma'ruza, auditoriya mashg'ulotlarini kamaytirish va kursni mustaqil o'zlashtirish uchun soatlarni orttirish nazarda tutilgan. Talabaning mustaqil ta'limi o'qituvchi tomonidan boshqariluvchi, tizimli mustaqil faoliyatni nazarda tutadi. A.N.Krilov ta'kidlaydi-ki, oliy talimning asosiy vazifasi -
ANNOTATSIYA
o'qishni bilishni o'rgatish" va hech bir maktab yetuk
October 20, 2023
mutaxassisni chiqara olmaydi: mutaxassisni uning o'zi faoliyati orqali shakllantiradi. "O'qishni bilish" talabalarda mustaqil ishlash davrida to'la rivojlanadi. O'quv jarayoniga ma'ruza matnlari, amaliy mashg'ulotlarni olgan matematika bo'yicha o'quv komplekslar kiritilgan. Bunda mustaqil ishlash uchun katta hajmdagimasalalar kiritilgan, o'z-o'zini rivojlantirish va nazorat qilish uchun turli materiallar, ijodiy topshiriqlar berilgan.
Ta'limdagi integratsiya - bu bolaning shaxsini rivojlantirish va o'z-o'zini rivojlantirishga qaratilgan dunyoning yaxlit ko'rinishini shakllantirish uchun ma'lum bir ta'lim tizimi doirasida tarkibning tarkibiy qismlari o'rtasida aloqalarni o'rnatish jarayoni.Zamonaviy maktabda fanlarni integratsiyalashuvi yangi pedagogik echimlarni faol izlash, o'quvchilarga samarali va asosli ta'sir ko'rsatish uchun pedagogik xodimlarning ijodiy salohiyatini rivojlantirish yo'nalishlaridan biridir. Integratsiya o'quvchilar bilimining parchalanishi va mozaikasini bartaraf etishga yordam beradi, ularning yaxlit bilimlarni, umuminsoniy qadriyatlar majmuini egallashini ta'minlaydi. Mahalliy va xorijiy pedagogika fanida integratsiya muammolarini o'rganish bo'yicha boy tajriba to'plangan. Turli davrlarda ta'lim jarayonida fanlararo aloqadorlikdan foydalanish vazifasini Ya.A.Komenskiy, I.G.Pestalozsi, J.-J.Russo, L.N.Tolstoy, K.D.Ushinskiylar ilgari surdilar. Axborot hajmining tez o'sishi sharoitida uni idrok etish va tushunish imkoniyati keskin kamayadi. Bundan chiqish yo'li turli fanlarni sintez qilishda, yaxlit kurslarni ishlab chiqishda, barcha maktab fanlarini o'zaro bog'lashda ko'rinadi.
Kontent integratsiyasining uchta darajasi mavjud o'quv materiali:
• predmet ichidagi - tushunchalar, bilimlar, ko'nikmalar va boshqalarning integratsiyasi. alohida elementlarning ichida;
• fanlararo - faktlar, tushunchalar, tamoyillar va boshqalarni sintez qilish. ikki yoki undan ortiq fanlar;
• transdisiplinar - ta'limning asosiy va qo'shimcha mazmuni tarkibiy qismlarining sintezi.
Integrativ ta'limning asosiy g'oyalari quyidagilardan iborat:
• Ta'limning shaxsiy yo'nalishi (Inson - asosiy qadriyat ta'lim jarayoni);
• umumlashtirilgan predmet tuzilmalari va faoliyat usullarini shakllantirish (qonunlarni anglash asosida bilimlarni o'zlashtirish);
• ta'limd a ma'no hosil qiluvchi motivlarning ustuvorligi (rag'batlantiruvchi, ichki, tashqi va tashkiliy);
• o'qitishdagi izchillik (ilmiy nazariya doirasidagi aloqalarni anglash);
October 20, 2023 Republican Scientific and Practical Conference
617
g
g
• muammoli o'rganish;
• faoliyatni aks ettirish;
• Dialogik (Haqiqat dialogik muloqot jarayonida tug'iladi).
Integrativ ta'limning maqsadi: dunyoga yaxlit tasavvurni shakllantirish. Integral ta'lim doirasida alohida texnologiyalarni ajratib ko'rsatish mumkin:
• integratsiya;
• dizayn texnologiyalari;
• jahon axborot hamjamiyatida ta'lim texnologiyalari;
• Internetga asoslangan yirik tizimli o'quv kurslarini o'qitish.
Integratsiyalashgan darslarni rejalashtirishda quyidagilar hisobga olinadi:
• bilim bloklari birlashtirilgan, shuning uchun uni to'g'ri aniqlash muhimdir asosiy maqsad dars;
• ob'ektlarning mazmunidan maqsadga erishish uchun zarur bo'lgan ma'lumotlar olinadi;
• o'quv materiali mazmunida ko'plab havolalar o'rnatiladi;
• integratsiyalangan tarkibning qismlari darsda zarur bo'g'in bo'lib, yakuniy yakunni olishi uchun rejalashtirilgan.
B.P.Yusov o'zining ilmiy maqolasida shunday yozadi: "Zamonaviy pedagogikaning asosiy masalalaridan biri, konstruktiv javobi ta'lim makonining o'zidir. ta'lim va madaniyat o'rtasidagi bog'liqlik haqida. Madaniy dominant an'anaviy ta'limga xos emas. U ta'lim va hayotni bog'lash tamoyiliga asoslanib, asosan uning real ijtimoiy-iqtisodiy ko'rinishi (mehnat maktabi), shuningdek, turli xil tamoyillar kombinatsiyasi orqali zamonaviy fanlarga (maktab fanlariga) to'liq mos keladigan tizimda tashkil etilgan. ilmiylik va hayotiylik (fanlararo aloqalar, integratsiya kurslar).Ta'limning yangi madaniy yo'nalishga o'tishi zamonaviy pedagogik tafakkurning rivojlanishi bilan tayyorlandi. Ko'rib chiqilayotgan muammo nuqtai nazaridan, mahalliy pedagogikada uchta eng muhim yo'nalishni ajratib ko'rsatish mumkin.
1. Ta'limni madaniyatni shakllantiruvchi muhit, kichik madaniyat, madaniy mikrokosmos sifatida tushunish. Ta'limga madaniy yondashish asoslarini hozirgi zamonda V.S.Bibler, E.V.Bondarevskaya, A.P.Valitskaya, O.S.Gazman, V.P.Zinchenko, V.T.Kudryavtsev, V.I., B.P. Yusov va boshqalar.Madaniyatga yo'naltirilgan pedagogik tafakkurning muhim vazifalaridan biri - rus maktabining qadriyat-gnoseologik asoslarini izlash I.V.Bestujev-Lada, E.P.Belozertsev, I.D.Goncharov, I.V. G.B.Kornetova,
N.D.Nikandrova va boshqalar.
October 20, 2023
g
g
2. Bilimdan shaxsni rivojlantiruvchi, shaxsga yo'naltirilgan paradigmaga o'tish. V.V.Davydov, L.V.Zankov, D.B.ning loyihalash, dastur va uslubiy ishlab chiqish va amalga oshirish bilan bog'liq holda o'quv jarayoni imkoniyatlariga yangicha yondashuv shakllanmoqda. Shaxsni rivojlantiruvchi yangi tipdagi tarbiyaning psixologik-pedagogik asoslari I.B.Kotova, V.A.Petrovskiy, V.I.Slobodchikov, M.A.Xolodnaya, E.N.Shiyanov, I.S.N.I.Bondar, E.Alekseev, E.V.V. S.V.Kulnevich, V.V.Danilchuk, V.V.Zaytsev, M.V.Klarin, N.K.Sergeev, V.A.Sitarov, E.N.Sorochinskaya, L.M.Suxorukova va boshqalar.
3. Pedagogikaning umumiy uslubiy madaniyatini sezilarli darajada oshirish, empirik va nazariy tafakkurni farqlash, ilmiy-pedagogik tadqiqotlarni nazariy darajada olib borish imkoniyati.
Zamonaviy pedagogik tafakkurni rivojlantirishning dastlabki ikki yo'nalishi "XXI asrda ta'lim maqsadi g'oyasini tubdan o'zgartirmoqda: ta'limni talabalar tomonidan bilim, ko'nikma va ko'nikmalarni egallash va ularni o'rganishga tayyorlash sifatida an'anaviy tushunish. hayot qayta ko'rib chiqilib, uning o'rnini shaxsning shakllanishi, o'zini, uning insoniy qiyofasi, o'ziga xos individualligi, ma'naviyati, ijodkorligi sifatidagi ta'limga kengroq qarash egallaydi". Ular hozirgi zamon pedagogik madaniyatini rivojlantiradi va boyitadi, katta hissa qo'shmoqda tarixiy rivojlanish Gumanistik pedagogikaning paradigma asoslari". Aynan shu madaniy integratsiyani tushunish barcha sohalarni qamrab oladi maktab hayoti va tadqiqotimizning asosini tashkil qiladi.
REFERENCES
1. Методика и технология обучения математике. Курс лекций: пособие для вузов / Под науч. ред. Н.Л.Стефановой, Н.С.Подходовой, - М.: Дрофа, 2005. -
2. Преподаватель вуза: технология и организация деятельности. Учеб. Пособие / Под ред. д-ра эконом. наук проф. С.Д.Резника - М.: ИНФРА- М, 2009.- 389 с.
3. Мысли о современной математике и ее изучении. Учеб. Пособие / Под ред. Кудрявцева Л.Д. - М.: Наука, гл.ред. физмат. лит-ры, 1977. - 109 с.
4. Актуальные проблемы преподавания математики в техническом ВУЗе: материалы второй межвузовской научно-методической конференции. - Омск: Полиграфический центр КАН, 2012. - 188 с.
280 с.
October 20, 2023