Научная статья на тему 'NORMATIV HUQUQ ME’YORLARIDA AXBOROT XURUJIDAN HIMOYA MASALALARI'

NORMATIV HUQUQ ME’YORLARIDA AXBOROT XURUJIDAN HIMOYA MASALALARI Текст научной статьи по специальности «СМИ (медиа) и массовые коммуникации»

CC BY
46
14
i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.
Ключевые слова
“Kiberjinoyatchilik to‘g‘risidagi konvensiya” / “Sakinah Kampaniyasi” / “Syamin-2015”. / "Cybercrime Convention" / "Sakina Campaign" / "Xiamen-2015".

Аннотация научной статьи по СМИ (медиа) и массовым коммуникациям, автор научной работы — Boltayeva, Dilsora

Ushbu maqolada radikal g‘oyalar hamda axborot xurujidan himoyalanish uchun ishlab chiqilgan huquqiy norma va dasturlarning dolzarbligi, ahamiyati haqida ma’lumot berilgan.

i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.
iНе можете найти то, что вам нужно? Попробуйте сервис подбора литературы.
i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.

ISSUES OF INFORMATION PROTECTION IN NORMATIVE LAW

This article provides information on the relevance and importance of legal norms and programs designed to protect against radical ideas and information attacks.

Текст научной работы на тему «NORMATIV HUQUQ ME’YORLARIDA AXBOROT XURUJIDAN HIMOYA MASALALARI»

Scientific Journal Impact Factor

NORMATIV HUQUQ ME'YORLARIDA AXBOROT XURUJIDAN

HIMOYA MASALALARI

Boltayeva Dilsora

Ilmiy tadqiqotchi

ANNOTATSIYA

Ushbu maqolada radikal g'oyalar hamda axborot xurujidan himoyalanish uchun ishlab chiqilgan huquqiy norma va dasturlarning dolzarbligi, ahamiyati haqida ma 'lumot berilgan.

Kalit so'zlar: "Kiberjinoyatchilik to'g'risidagi konvensiya", "Sakinah Kampaniyasi ", "Syamin-2015 ".

This article provides information on the relevance and importance of legal norms and programs designed to protect against radical ideas and information attacks.

Keywords: "Cybercrime Convention", "Sakina Campaign", "Xiamen-2015".

Intemetdagi radikalizm - zo'ravonlikni qamrab oluvchi matnlar, terroristik hujumlarni qanday qilib eng yaxshi yo'lga qo'yish kerakligi to'g'risidagi ko'rsatmalar, ekstremistik filmlar yoki ovozli kliplar, forumlarda odamlar va muassasalarga tahdidlarni qamrab oladi 1 . Turli xalqaro tashkilotlar axborot texnologiyalarining jinoiy maqsadlarda qo'llanmasligini va ularning umumbashariy tinchlikka xavf solish uchun ishlatilmasligini ta'minlashga urinmoqda. 2001 yilning 25-noyabrida Yevropa kengashi internet jinoyatlariga qarshi kurashish uchun konvensiya qabul qildi. Konvensiya axborot texnologiyalaridagi jinoyatlariga qarshi umumiy choralar ko'rishga, zarur qonunlar qabul qilishga va muammoga qarshi xalqaro hamkorlikni kuchaytirishga chaqiradi2.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

"Kiberjinoyatchilik to'g'risidagi konvensiya" yoki ("Kiberjinoyatchilik to'g'risidagi Budapesht konvensiyasi") birinchi xalqaro shartnoma hisoblanib, Internet va kompyuter jinoyatlari borasidagi milliy qonunlarni uyg'unlashtirish, internetda tarqatilayotgan radikal g'oyalarni aniqlash va xalqlar o'rtasidagi hamkorlikni oshirish orqali muammolarni hal qilishga intiladi. 2006 yil 1 martda

1 https://www.government.nl.Radicalisation and terrorism.

2Muhammad A.Y. Internetdagi tahdidlardan himoya. - Toshkent: "Movarounnahr", 2016. - B.590.

ABSTRACT

KIRISH

Oriental Renaissance: Innovative, R VOLUME 1 | ISSUE 7

educational, natural and social sciences ( ) ISSN 2181-1784

Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423

Kiberjinoyatchilik to'g'risidagi konvensiyaga qo'shimcha protokol kuchga kirdi. Qo'shimcha protokolni ratifikatsiya qilgan davlatlardan irqchi va ksenofobik materiallarni internet tizimlari orqali tarqatish ta'qiqlandi. Shuningdek irqchilik yoki ksenofobiya tahdidlari uchun jinoiy javobgarlikka tortish talab qilinadi. Konvensiya quyidagi jinoyatlarni oldini olish uchun imzolangan. Internet va boshqa kompyuter tarmoqlari orqali sodir etilgan jinoyatlar, mualliflik huquqini buzish, kompyuter bilan bog'liq firibgarlik, virtual bolalar pornografiyasini hamda radikal g'oyalar va tarmoq xavfsizligini buzishni oldini olishga qaratilgan birinchi xalqaro shartnomadir. Buddapesht konvensiyasining 9-moddasida bolalar pornografiyasi bilan bog'liq huquqbuzarliklar aks etgan. Konvensiyaga a'zo davlatlar bolalar bilan bog'liq xatti-harakatlar qasddan va huquqsiz sodir etilgan bo'lsa ichki qonunchiligiga binoan jinoiy javobgarlik sifatida choralarni ko'radi3.

Konvensiyaning asosiy maqsadi jamiyatni kiberjinoyatchilikdan himoya qilishga qaratilgan. Xususan internetga tegishli qonunlarni qabul qilish va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish orqali jamiyatni tinchligini asrashga qaratilgan. Konvensiya Yevropa va xalqaro ekspertlarning to'rt yillik mehnati mahsulidir. 2016 yil iyul oyidan boshlab Yevropa Kengashiga kirmaydigan davlatlar Avstraliya, Kanada, Isroil, Yaponiya, Panama, Shri-Lanka va AQSh ushbu shartnomani ratifikatsiya qilganlar. Misr Konvensiyani imzolamagan bo'lsada Misr Prezidenti Al Sisi hukumati 2018 yilda kompyuter jinoyati bilan bog'liq asosiy qonunni qabul qildi. Facebook va Twitter singari ijtimoiy tarmoqlarda soxta yangiliklar va terrorizmni targ'ib qiluvchilarni qonun hujjatlari asosida jinoiy javobgarlikka tortish nazarda tutildi 4 . Strategik aloqa, Internet va ijtimoiy tarmoqlarda ekstremistlarning manipulyatsion xabarlari katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Odamlarni, ayniqsa yosh ayollar va erkaklarni o'z saflariga jalb qilishdi. Radikalizatsiya ko'p jihatdan milliy chegaralarni kesib o'tadi. Fuqarolik va siyosiy huquqlar to'g'risidagi xalqaro pakt davlatlarga o'ziga xos majburiyat yuklaydi. Paktning 20-moddasida milliy, irqiy diniy nafratni tashkil etuvchi har qanday tashviqot va diskriminatsiya, adovat yoki zo'ravonlikka undash qonun bilan ta'qiqlanishi aks etgan. Bunday cheklovlarning ko'pgina misollari Internetga taalluqlidir. Agar ushbu cheklovlarning buzilishi (ya'ni noqonuniy tashviqot) sodir bo'lsa, og'irlashtiruvchi holat deb hisoblanadi.

Kiberjinoyatchilik to'g'risidagi konvensiyaga qo'shimcha protokol 2013 yil 28-yanvar Strasburgda kiritildi. Konvensiyada internet tizimlari orqali tarqatiladigan irqchi va ksenofob maateriallar uchun jinoiy javobgarlikka tortish belgilandi.

3 https://www.coe.int.Council of Europe.

4 rm.coe.int.CETS 185-Convention on Cybercrime-Coe.

Oriental Renaissance: Innovative, R VOLUME 1 | ISSUE 7

educational, natural and social sciences ( ) ISSN 2181-1784

Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423

Shuningdek konvensiyaning 3-moddasida irqchi va ksenofobik materiallarni kompyuter tizimlari orqali tarqatilganda davlatlar o'z ichki qonunchiligiga binoan choralarni ko'radi. Genotsidni tashkil etuvchi harakatlarni yoki insoniyatga qarshi jinoyatlarni ta'qiqlash 6-moddada aks etgan5. Radikalizatsiyalashgan kontentni tartibga solish hozirgi paytda bir nechta mamlakatlarda faol ravishda olib borilmoqda. Buyuk Britaniyada "Terrorizmga qarshi kurash bo'yicha Internet-ma'lumot bo'limi" (CTIRU) tashkil etildi. Bu bo'lim 2010 yilda "terrorchilik harakatl arini rag'batlantiruvchi yoki ulug'laydigan" 49000 dan ortiq kontentni olib tashlagan. London politsiyasi har hafta 1000 dan ortiq ekstremistik veb-sahifalarni olib tashlaydi. 2014 yilda jugendschutz.net kontenti nafrat bilan gapiradigan barcha huquqbuzarliklarning 58 foizini olib tashlashga erishdi6.

2015 yil 13-noyabrda Fransiya hukumatining iltimosiga binoan Facebook qirg'in bilan bog'liq 32000 ta xabarni o'chirib tashladi. Fransiyada 2015 yil 5-fevraldagi 125-sonli farmon bilan Fransiya hukumati veb-saytlarni blokirovka qilishga imkon beradi. Daniyada sud qaroriga binoan politsiya messenjerdagi kontentlarni yopishi mumkin. Birlashgan Qirollik va Tunisda ogohlantirishlar beriladi va filtrlash qo'llaniladi. Hindistonda Internet-provayder litsenziyasini blokirovka qilish bilan bir qatorda to'xtatib qo'yish ham buyurilishi mumkin. Avstraliyada messenjer terroristik harakatlarni targ'ib qilish, axloq me'yorlarini buzish, jinoyat yoki zo'ravonlik masalalarini targ'ib qilish, rag'batlantirish yoki ko'rsatma berish sodir etsa, profil hamda kanal aniqlangan taqdirda olib tashlanishi mumkin. Komissar terroristik harakatlarni targ'ib qilish uchun topilgan materiallarni Avstraliya Federal Politsiyasiga xabar qiladi.

Saudiya Arabistonidagi "Sakinah Kampaniyasi" rakikal g'oyalarga qarshi kurashishda muhim dasturlardan biri bo'lib hisoblanadi. Sakinah mustaqil nodavlat tashkilot tomonidan yuritiladi. Islom ishlari vazirligi tomonidan qo'llab-quvvatlanadi. Diniy qarashlarga radikal qarashni targ'ib qilish uchun Internetdan foydalanadigan shaxslarni tog'ri yo'lga solishga intiladi. Dialog va qarama-qarshi dalillar yuqori darajada olib boriladi. Qirollikdagi boshqa radikalizatsiyaga qarshi kurashish strategiyalariga o'xshab, Sakinah Kampaniyasi diniy bilimlarni izlayotgan shaxslar bilan onlayn aloqada bo'lib, ularni ekstremistik manbalardan uzoqlashtirishga harakat qiladi. Milliy internetni filtrlash va monitoring qilish tizimi Ar-Riyodda joylashgan. Internet xizmatlari bo'limi Ichki ishlar vazirligi boshchiligidagi xavfsizlik

5 https://www.enisa.europa.eu.Additional Protocol to the Convention on Cybercrime, concerning the criminalization of acts of a racist and xenophobic nature committed through computer systems (2003), Council of Europe, Treaty No.189.

6 Jugendschutz.net is a platform on which any individual can report violations of youth protection laws (http://www.jugendschutz.net/en/hotline/).

Scientific Journal Impact Factor

qo'mitasining ko'rsatmalariga asosan veb-filtrlashni boshqarish uchun javobgardir. Hozirgacha bloklangan saytlarning aksariyati noqonuniy yoki axloqsiz kontentga tegishlidir. Saudiya Arabistonida Internetning joriy etilishi qirollikda jihodchi adabiyot va targ'ibotning tarqalishini sezilarli darajada kengaytirdi. Ruxsatsiz fatvolar chiqarilishini cheklash uchun so'nggi qadamlar qo'yildi. Hozirda faqat davlat homiysi bo'lgan Islom Ulamolari Kengashi bilan bog'liq bo'lgan ulamolar fatvo chiqarishi mumkin7. Amerika tadqiqotiga ko'ra bir nechta davlatlar Qirollik Internetdagi ekstremizmga qarshi qanday kurashayotganiga qiziqishmoqda. Bunda bu dasturning ahamiyati katta. AQSh Harbiy akademiyasining Terrorizmga qarshi kurash markazining har oylik nashr etilgan nashrida aytilishicha, Internetda ekstremizm va zo'ravonlik tarqalishi butun dunyo bo'ylab Qirollikning Sakinah kampaniyasi radikal g'oyalarga qanday kurashyotganiga bo'lgan qiziqishiga olib keldi8.

Amerikalik ekspert Kristofer tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, ushbu kampaniya turli ekstremistik mafkuralarga qarshi kurashda hal qiluvchi rol o'ynamoqda. Uning fikriga ko'ra, Sakinah kampaniyasi nodavlat va mustaqil dastur bo'lib, u yerda malakali olimlar faoliyat yuritadi. Ulamolar onlayn chat xonalariga kirib, foydalanuvchilar bilan Islom va takfiriy g'oyalarning zarari to'g'risida munozaralar olib borishmoqda deb ta'kidlaydi.Internetga ulangandan so'ng, dastlab shaxs bilan suhbatlashgandan so'ng, Sakinah ishchisi ularga shaxsiy suhbat xonasiga o'tishni taklif qiladi. Ushbu onlayn suhbatlar ketma-ket postlar shaklida amalga oshiriladi. Ikkinchi holatda, odatda ular bilan suhbatlashayotgan kishi savol yuboradi, so'ngra Sakinah ishchisi javob beradi. Ushbu suhbatlar bir necha soat ichida amalga oshirilishi mumkin, ammo ular bir necha oy davomida davom etishi ma'lum bo'lgan. So'ngra dialog stenogrammasi boshqalar o'qishi uchun Internetda joylashtiriladi va dastur ko'lamini ko'paytiradi9.

Sakinahning 2017 yilgi hisobotiga ko'ra, dastur o'zining onlayn dialoglari va munozaralariga kirgan 3250 ta radikalning 1500 tasining fikrlarini mo'tadil qilish va to'g'rilashga muvaffaq bo'ldi. Ushbu barcha suhbatlar va tahrirlar kampaniya tomonidan hujjatlashtirilgan va arxivlangan bo'lib, mutaxassislar va tadqiqotchilar uchun muhim hisoblanadi. Dastur Facebook va Telegram kabi messenjerlarda ham faol bo'lib, ular bir nechta akkaunt va platformalarni boshqaradi. Facebook platformasida 410,000 obunachisi yoki izdoshlariga ega10.

7 https://ctc.usma.edu.Christopher Boucek. Campaign and Internet Counter-Radicalization in Saudia Arabia. August 2008.

8 https://carnegieendowment.org. Christopher Boucek. The Sakinah Campaign and Internet Counetr-Radicalization in Saudia Arabia. August 25, 2008.

9 https://www.arabnews.com. Saudi Sakinah campaign draws world's interest. 29 March 2015.

10 www.terrorismanalysts.com. By Abdullah bin Khaled al-Saud.The Tranquillity Campaign: A Beacon of Light in the Dark World Wide Web.

Scientific Journal Impact Factor

Shanxay Hamkorlik Tashkilotiga a'zo davlatlarning tegishli organlari tomonidan birgalikda o'tkazilgan "Syamin-2015" onlayn-terrorizmga qarshi mashg'ulot 2015 yil 14 oktyabrda janubiy-sharqiy Xitoyning Fujian provinsiyasining Syamin qirg'oq shahrida bo'lib o'tgan. Mashg'ulotda ShHT delegatlari va guruhning kiberterrorizmga qarshi kurashish tashkiloti ishtirok etdi. Ushbu mashg'ulot internet va ijtimoiy tarmoqlardan terrorizm, separatizm va ekstremizmni g'oyalarini tarqatishda foydalanadiganlarni aniqlashga xizmat qildi.Bu ShHT tomonidan uyushtirilgan terrorchilarga qarshi kurash bo'yicha birinchi qo'shma onlayn mashg'ulot hisoblanadi11. 2013-2015 yillarda terrorizm, separatizm va ekstremizmga qarshi kurashish bo'yicha hamkorlik dasturi asosida ShHT Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi tomonidan 2013 yil 20 sentyabrda kiber ekspertlar guruhi tashkil etildi. ShHTga a'zo davlatlar terrorizm, separatizm va ekstremizmning onlayn faoliyatiga qarshi kurashda hamkorlik qiladi.

Mashg'ulotning asosiy maqsadi ShHTga a'zo davlatlar o'rtasida terrorizm, separatizm va ekstremizm g'oyalari uchun internetdan foydalanishni aniqlash va oldini olish uchun hamkorlik mexanizmini takomillashtirishdan iborat bo'lib, mashg'ulot shuningdek a'zo davlatlarga huquqiy tartiblar, tashkiliy va texnikaviy almashinuvda yordam berishga qaratilgan. Shuningdek internetdan terrorizm, separatizm va ekstremizm faoliyatini amalga oshirish uchun foydalanadigan terrorchilarga qarshi kurashish qobiliyatini shakllantirishdan iborat.Ushbu mashg'ulot mintaqaviy xavfsizlik va barqarorlikni samarali himoya qilish va davlatlarning terrorizmga qarshi kurashish sohasidagi hamkorlik darajasini yanada yaxshilash uchun xizmat qildi12.

REFERENCES

1. Muhammad A.Y. Internetdagi tahdidlardan himoya. - Toshkent: "Movarounnahr", 2016. - B.590.

2 Jugendschutz.net is a platform on which any individual can report violations of youth protection laws (http: //www.j ugendschutz.net/en/hotline/).

3. https://ctc.usma.edu.Christopher Boucek. Campaign and Internet Counter-Radicalization in Saudia Arabia. August 2008.

4. https://carnegieendowment.org. Christopher Boucek. The Sakinah Campaign and Internet Counetr-Radicalization in Saudia Arabia. August 25, 2008.

11 http://english.chinamil.com.cn.Zhang Tao.SCO hosts first joint online counter-terrorism exercise in China.2015/10/15.

12 https://www.refworld.org. Country Reports on Terrorism 2015-China. 2 June 2016.

200

XULOSA

i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.