Научная статья на тему 'BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNI KASBIY-SHAXSIY RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK INNOVATSIYALARNI AMALIYOTGA TADBIQ ETISHDAGI MUAMMOLAR'

BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNI KASBIY-SHAXSIY RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK INNOVATSIYALARNI AMALIYOTGA TADBIQ ETISHDAGI MUAMMOLAR Текст научной статьи по специальности «Искусствоведение»

CC BY
0
0
i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.
Журнал
Science and innovation
Область наук
Ключевые слова
innovatsiya / pedagogik innovatsiya / ishonch / xurmati / aqliy hujum metodi / vesi-tarozi texnologiyasi metodi / kichik guruhlar bilan ishlash.

Аннотация научной статьи по искусствоведению, автор научной работы — S.A.Mirzayev

Ushbu maqolada pedagogik innovatsiyalar haqida qisqacha maʼlumot, ularning amaliyotga tadbiq etishdagi yoʻl qoʻyilayotgan muammolar haqida atroflicha yoritilgan.

i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.
iНе можете найти то, что вам нужно? Попробуйте сервис подбора литературы.
i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.

Текст научной работы на тему «BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNI KASBIY-SHAXSIY RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK INNOVATSIYALARNI AMALIYOTGA TADBIQ ETISHDAGI MUAMMOLAR»

BO'LAJAK O'QITUVCHILARNI KASBIY-SHAXSIY RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK INNOVATSIYALARNI AMALIYOTGA TADBIQ ETISHDAGI

MUAMMOLAR S.A.Mirzayev

Qarshi davlat universiteti 2-bosqich doktaranti https://doi.org/10.5281/zenodo.10677490 Annotatsiya. Ushbu maqolada pedagogik innovatsiyalar haqida qisqacha ma'lumot, ularning amaliyotga tadbiq etishdagi yo'l qo'yilayotgan muammolar haqida atroflicha yoritilgan.

Kalit so'zlar: innovatsiya, pedagogik innovatsiya, ishonch, xurmati, aqliy hujum metodi,vesi-tarozi texnologiyasi metodi,kichik guruhlar bilan ishlash.

Bugungi kunda zamonaviy ta'lim tizimidagi ko'zga tashlanayotgan eng quvonarli tomonlardan biri chet davlatlarning dunyo tan olgan ta'lim tizimiga monand yangiliklar, o'zgarishlar va qo'shimchalar kiritilayotganligini e'tirof etmaslikning, tan olmaslikning imkoni yo'q. Zamonaviy innovatsiyalar asosida tashkil etilgan dars mashg'ulotlari hamda qo'shimcha to'garaklar o'quvchilarning bilimini yangicha usul va uskunalar yordamida yoritib berayotgani har ikkala tomon (o'qituvchi va o'quvchilar) uchun ham foydali ekanligini guvohi bo'lmoqdamiz.

Hozirda barcha sohalardagi kabi ta'lim, maorif sohasida ham bir qancha innovatsiyalar hayotga tatbiq etilmoqda. Xo'sh, innovatsiya o'zi nima? Innovatsiya - (ingl, "innovation" kiritilgan yangilik, ixtiro) Ilg'or texnika va texnologiya, boshqarish va boshqa sohalardagi yangiliklar va ularning turli sohalarda qo'llanishi [1] ga aytiladi. Innovatsiya XVII asrning o'rtalarida vujudga kelgan va ma'lum bir sohaga yangilik kiritish, bu sohada bir qancha o'zgarishlarning vujudga kelishini anglatadi. Innovatsiya, bir tomondan, yangilik yaratish, amalga oshirish jarayoni bo'lsa, ikkinchi tomondan, u umuman sub'ekt emas, balki ma'lum bir ijtimoiy amaliyotga innovatsiyani o'stirish faoliyatidir. Pedagogik jarayonga nisbatan innovatsiya deganda ta'lim va tarbiyaning maqsadlari, mazmuni, usullari va shakllariga yangilik kiritish, o'qituvchi va o'quvchining birgalikdagi faoliyatini tashkil etish tushuniladi. [2] Shu o'rinda savol tug'ilishi tabiiy xol, nega biz innovatsion ta'limdan foylanishimiz, pedagogik innovatsiyalarga zamin yaratishimiz kerak? Avvalgi davr allomalari Abu Ali Ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Abu Nasr Forobiy, Alisher Navoiy, Zahiriddin Muhammad Bobur umuman olib qaraganda hech qaysi davlat arbobi, olim va mutafakkirlarimiz innovatsion ta'limdan foydalanib o'qishmagan ku vaholanki ularning yozgan asarlari va bildirgan fikrlari hali hanuz dunyoda "hukm surmoqda" Bu savolga jo'ngina qilib, "bu zamon talabi", - deyishimiz mumkin. Ammo, ushbu savolning javobi deya Xazrati Alining purma'no so'zlari ila javob bermoqlik maqbul: " Farzandlaringizni o'z zamoningiz ta'limotlariga ko'ra emas, ular tug'ilgan zamon haqiqatlariga mos tarbiyalanglar" [3] Shu fikrlarga hamohang ravishda jamiyatimizda bugungi kunda ta'lim tizimiga e'tibor ham yetarli darajada deya olamiz. Chunonchi, O'zbekiston Respublikasida umumiy o'rta va maktabdan tashqari ta'limni tizimli isloh qilishning ustuvor yo'nalishlarini belgilash, o'sib kelayotgan yosh avlodni ma'naviy-axloqiy va intellektual rivojlantirishni sifat jihatidan yangi darajaga ko'tarish, o'quv-tarbiya jarayoniga ta'limning innovatsion shakllari va usullarini joriy etish maqsadida, shuningdek O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 5-sentabrdagi "Xalq ta'limini boshqarish tizimini takomillashtirish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PF-5538-son Farmoniga muvofiq: - O'zbekiston Respublikasining 2030-yilga kelib PISA (The Programme for International Student Assessment) Xalqaro miqyosda o'quvchilarni baholash dasturi reytingi bo'yicha jahonning birinchi 30 ta ilg'or mamlakati qatoriga kirishiga erishish; - xalq ta'limi

sohasiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va innovatsion loyihalarni joriy etish kabi bir qancha bandlar pedagogik innovatsiyalarning qanchalik kerak va unga muxtoj ekanligimiz isboti desak mubolag'a bo'lmaydi. Ammo, bu degani amaliyotda hammasi o'z o'rnida va o'z vaqtida bo'lishi ta'minlangan degani emas. Hamma jabhada o'ziga xos qiyinchiliklar bo'lgani kabi pedagogik innovatsiyalarni amaliyotga tatbiq etishda ham ma'lum darajada to'siqlarga yuz tutmoqdamiz. Pedagogik innovatsiyalarning amaliyotga qiyinchiliklar bilan tatbiq etilishiga quyidagi omillarni keltirib o'tishimiz mumkin: - Ta'lim tizimida ota-onalar va ustoz o'rtasida o'zaro xurmat va ishonch. Otaonalarning aynan o'qituvchilarga bo'lgan ishonchi qanchalik mustahkam, xurmati baland va bolaning o'qish faoliyatiga bo'lgan e'tibori yuqori bo'lsa, o'qituvchilarning ta'lim tizimidagi jonkuyarligi o'zining samarali natijasini keragidanda avvalroq berishi muqarrar; - Pedagoglarga bo'lgan yuklamalarining kamligi ularda innovatsiya (yangilik)lar yaratishga, hayotga tadbiq etishdagi kuch-g'ayratini yanada oshirib beradi. Tadbirbozlik, qog'ozbozlik shular jumlasidandir. (Ular kamaymoqda, ammo batamom chek qo'yilganicha yo'q). - O'quvchilardagi hayotga, ilm olishga bo'lgan ichki qiziqishning yuqoriligi, oldiga qo'ygan maqsadning aniqligi hamda eng avvalo Vatanga va uning kelajagiga daxldorlik oliy tuyg'usining shakllantirilmaganligi har qanday innovatsiyaning ham natijasini bermasligiga olib keladi.

- Pedagoglarning ilm olishga harakatining past ekanligi, ijtimoiy hayotdan ortib o'z ustida ishlamayotganliklari avvalo innovatsiyalar yaratilishiga, mavjudlarining tadbiqi susayishiga sabab bo'lmoqda.

- Pedagogik innovatsiyalarni qo'llab-quvvatlash va rag'batlantirish uchun, ayniqsa, eksperimental o'qituvchilar uchun zarur pedagogik kadrlar va moliyaviy resurslarning yetishmasligi;

- Eski dasturlar bo'yicha ishlashga odatlangan o'qituvchilar hech narsani o'zgartirishni, o'rganishni va rivojlanishni xohlamaydilar. Ular ta'lim tizimidagi barcha yangiliklarga dushman.

-O'ziga ishonchsizlik, qobiliyatlar, kuchli tomonlar, o'zini past baholash, o'z fikrlarini ochiq aytishdan qo'rqish tufayli ko'plab o'qituvchilar ta'lim muassasasidagi har qanday o'zgarishlarga oxirgi imkoniyatgacha qarshilik ko'rsatadilar.

-Fikrlashning qattiqligi. Eski maktab o'qituvchilari o'zlarining fikrlarini yagona, yakuniy, qayta ko'rib chiqilmaydigan deb bilishadi. Ular yangi bilim, ko'nikmalarni egallashga intilmaydilar, zamonaviy ta'lim muassasalaridagi yangi tendentsiyalarga salbiy munosabatda bo'lishadi.

Pedagogik innovatsiyalar ma'lum bir algoritm bo'yicha amalga oshiriladi. P.I. Pidkasti pedagogik innovatsiyalarni ishlab chiqish va amalga oshirishning to'qqiz bosqichini belgilaydi:

1. Isloh qilinadigan pedagogik tizim holatining mezon apparati va hisoblagichlarini ishlab chiqish. Ushbu bosqichda siz innovatsiyaga bo'lgan ehtiyojni aniqlashingiz kerak.

2. Pedagogik tizimni isloh qilish zaruratini maxsus vositalar yordamida aniqlash uchun uning sifatini kompleks tekshirish va baholash. Pedagogik tizimning barcha tarkibiy qismlari tekshirilishi kerak. Natijada, eskirgan, samarasiz, mantiqsiz bo'lgan narsalarni isloh qilish kerakligi aniq belgilanishi kerak.

3. Innovatsiyalarni modellashtirish uchun faol bo'lgan va foydalanish mumkin bo'lgan pedagogik yechimlar namunalarini izlash. Ilg'or pedagogik texnologiyalar bankini tahlil qilish asosida yangi pedagogik konstruksiyalar yaratish mumkin bo'lgan materialni topish kerak.

4. Hozirgi pedagogik muammolarga ijodiy yechimni o'z ichiga olgan ilmiy ishlanmalarni har tomonlama tahlil qilish (Internetdan olingan ma'lumotlar foydali bo'lishi mumkin).

5. Pedagogik tizimning yaxlit yoki uning alohida qismlarining innovatsion modelini loyihalash. Innovatsion loyiha an'anaviy variantlardan farq qiladigan o'ziga xos ko'rsatilgan xususiyatlar bilan yaratiladi.

6. Islohotlar integratsiyasini amalga oshirish. Ushbu bosqichda vazifalarni shaxsiylashtirish, mas'ul shaxslarni, muammolarni hal qilish vositalarini aniqlash va nazorat shakllarini o'rnatish kerak.

7. Mehnatni o'zgartirishning mashhur qonunini amalda qo'llashni ishlab chiqish. Innovatsiyani amaliyotga joriy etishdan oldin uning amaliy ahamiyati va samaradorligini to'g'ri hisoblab chiqish zarur.

8. Innovatsiyalarni amaliyotga joriy etish algoritmini qurish. Pedagogikada ham xuddi shunday umumlashtirilgan algoritmlar ishlab chiqilgan. Ular yangilanadigan yoki almashtiriladigan sohalarni izlash amaliyotini tahlil qilish, tajriba va ilmiy ma'lumotlar tahlili asosida innovatsiyalarni modellashtirish, tajriba dasturini ishlab chiqish, uning natijalarini monitoring qilish, zarur tuzatishlar kiritish, yakuniy nazorat kabi harakatlarni o'z ichiga oladi.

9. Yangi tushunchalarning kasbiy lug'atiga kirish yoki eski professional lug'atni qayta ko'rib chiqish. Uni amaliyotga tatbiq etish uchun terminologiyani ishlab chiqishda ular dialektik mantiq, aks ettirish nazariyasi va boshqalar tamoyillariga amal qiladilar.

Xulosa qilib shuni ta'kidlash joizki, ba'zan katta kuchlar, moddiy resurslar, ijtimoiy va intellektual kuchlar keraksiz va hatto zararli o'zgarishlarga sarflanadi. Bundan kelib chiqadigan zarar tuzatib bo'lmaydigan bo'lishi mumkin, shuning uchun sohta pedagogik yangilikka yo'l qo'ymaslik kerak. Faqat innovatsion faoliyatga taqlid qiluvchi psevdoinnovatsiyalar sifatida quyidagi misollarni keltirish mumkin: ta'lim muassasalarining ko'rsatgichlarini rasman o'zgartirish; yangilangan eskini tubdan yangi deb ko'rsatish; mutlaqga aylanish va har qanday innovatsion o'qituvchining ijodiy usulini ijodiy qayta ishlashsiz nusxalash va hokazo.

REFERENCES

1. O'zbek tilining izohli lug'ati. A. Madvaliyev tahriri ostida. "O'zbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent

2. https://muegn.ru/uz/training/innovacionnye-tehnologii-obrazovaniya-innovacionnye.html © muegn.ru

3. Baqirmaydigan onalar/ Xadicha Kubro Tongar. Toshkent: "Yangi asr avlodi" 2021, 240-b

4. PF-5712-сон 29.04.2019. O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi tizimini 2030- yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida https://lex.uz/ru/docs/-4312785? ONDATE=29.04.2019&action=compare

5. Pedagogika. Qo'llanma. Ed P.I. Pidkasisty. - M.: Rossiya pedagogika agentligi, 1995 yil

i Надоели баннеры? Вы всегда можете отключить рекламу.